Her gün yaşadıklarını o gece unutan kadının vakası

Başlıkta vaka kelimesini bilerek kullandım, çünkü bu gerçekten bir “vak’a“, yani tıp literatürüne geçmiş gerçek bir olay, tüm detaylarıyla kaydedilmiş klinik bir hadise.

Psikologlar klinik olarak ilk kez olarak rastladıklarına inandıkları bu durumu geçtiğimiz günlerde yayınladılar. Bu durum, bellek kaybı sorunu yaşayan ve bunun sonucunda her yeni gün içerisinde öğrendiği her şeyi o gece yatağa girip uyuduğu anda unutan bir kadınla ilgili (Evet, klinik olarak bir ilk olabilir, ama sinemada daha önce bunu izlemiştik diyenler elbette haklı, zira 50 First Dates filmi aynen buna benzer bir hikayeyi konu ediyordu).

Kadına FL diye bir kısa isim takan araştırmacılar, kadının bu semptomları ilk olarak 2005 yılında, 48 yaşındayken bir trafik kazasında kafasını çarpmasının ardından yaşamaya başladığını rapor etmişler.

İşin ilginç tarafı, beyninde çeşitli görüntüleme sistemleri ile yapılan testler ve gerçekleştirilen nörolojik deneylerde, FL’in beyninin herhangi bir bölgesinde bir hasara rastlanılmaması. Bu da, muhtemel bir sebep olarak, bu durumun psikonejik (yani psişik bir nedenden kaynaklanan) ya da fonksiyonel amneziye yakalandığı, başka bir deyişle organik bir sebep olmaksızın bu semptomlardan muzdarip olabileceği ihtimalini akla getiriyor.

FL, herhangi bir günde öğrendiği şeyleri hatırlamakta gece uyuyana kadar hatırlamakta bir sorun yaşamadığını, ancak gece uykusu sırasında o güne ilişkin anılarının silindiğini iddia etmiş. Bu durum, aslında diğer psikojenik amnezi (fizyolojik nedenlere dayanmayan bellek kaybı) durumlarına göre farklılık gösteriyor, çünkü FL kaza öncesine ilişkin anılarına hiçbir şey olmadığını, onları gayet rahat hatırladığını söylüyormuş.

FL‘in laboratuvar ortamında yapılan testlerde de bu iddiaları ile uyumlu sonuçlara ulaşılmış, ancak küçük fakat çok önemli bir istisna dışında. Christine Smith ve başında olduğu bilimsel araştırma takımı, küçük bir hile içeren bir testi FL’e uygulamışlar ve  o günün ilk satlerinde FL’in yaşadıkları ile bir önceki gün yaşadığı olayları bilinçli olarak birbirleriyle karıştırmışlar ve FL’e bunları hatırlayıp hatırlamadığını sorarak test etmişler. Yani, FL’in o günün ilk saatlerinde olduğunu düşündüğü olayların, aslen daha önceki günlerde deneyimlediği olaylara ilişkin sahnelerden olması sağlanmış. Bu sahnelerin hatırlanmasında FL, neredeyse  normal hafıza sistemine sahip insanlar ile hemen hemen aynı performansı göstermeyi başarmış. Bu ise elbette FL’nin söyledikleri ile açıkça çelişen bir durum, çünkü ona göre 2005′teki kaza sonrasında yaşadığı hiç bir olayı hatırlamaması gerekiyor.

Bu deneyden şöyle bir sonuç çıkarmak mümkün: Örneğin, FL iddia ettiği semtomları belirli sebeplerle (kaza dolayısıyla bir tazminata hak kazanmak gibi) uyduruyor olabilir. Fakat, Smith’in takımı tam olarak bu görüşe varmamış, çünkü FL’in test sonuçlarında normal insanlara göre ilk bakışta göze çarpmayan, ancak araştırmacıların dikkatini çeken bazı farklılıkların da varlığı çalışmayı derinleştirmelerini gerektirmiş. Araştırmanın ileri safhalarında, sağlıklı deneklerin aksine, FL’nin motor öğrenme kabiliyetlerinde de belirgin bir azalmanın var olduğu ve bu durumun onun normal insanlara göre, sözünü ettiğimiz testlerin tekrarında daha düşük performans göstermesine neden olduğu ortaya çıkarılmış (sağlıklı insanlar bir testi tekrarladıkça daha iyi sonuçlar alırken, FL’nin sonuçları daha düşük çıkıyormuş yani).

Bunun sonucunda, bu çalışmayı yürüten araştırmacılar bir teori ortaya atmışlar. Bu teoriye göre, FL muzdarip olduğunu iddia ettiği bellek bozukluğuna sahip olduğuna gerçekten inanıyor ve muhtemelen FL’nin bilinçaltı da bunun belirtilerinin ortaya çıkmasında ona yardımcı oluyor. FL, onun bellek kaybına uğramasına neden olan kazadan bir sene önce gösterime giren 50 First Dates filmini izlediğini hatırlamıyor ve bu filmi izlemiş olabileceğini inkar ediyor. Ancak buna rağmen, söz konusu filmin kadın başrol oyuncusu Drew Barrymore‘un kendisinin en sevdiği kadın oyuncu olduğunu kabul ediyor, yani aslında filmin senaryosu hakkında bir fikre sahip olma ihtimali var ve bu ihtimal yüksek sayılabilir.

Dolayısıyla, araştırmacılara göre film pekala FL’nin bir kazanın insanın hafızasında ne gibi bozukluklara yol açabileceği konusunda kafasında (çok da bilincinde olmayabileceği) bir fikir geliştirmesine sebep olmuş olabilir. Zira, araştırmacılar insan beyninin bazı durumlarda buna benzer semptomların oluşturulmasında ve bu şekilde değişik davranış şekilleri gösterilmesinde, önceden insanların belleklerinde yer alan bazı konseptleri kullanabileceğini belirtiyorlar.

Peki, FL nasıl tedavi edilecek?

Bu sorunun yanıtını merak edenler kısa bir özetine yer verdiğim bu son derece ilginç makalenin asıl linkine, yayınlandığı bilimsel kaynak olan Neuropsychologia‘dan ulaşıp, bu konudaki alternatifler hakkında bilgi sahibi olabilirler. Hatta bu kadar bilgi sahibi olmuşken, bence olmalılar eğer gerçekten o kadar merak ediyorlarsa :)

Bu konuyla ilgili sitede başka yazılar da olabilir.